จีน จักรวรรดินิยมเจ้าหนี้

จีน จักรวรรดินิยมเจ้าหนี้

การกู้ยืมจากรัฐบาลจีนทำให้แหล่งทรัพยากรธรรมชาติและอำนาจอธิปไตยของประเทศผู้รับตกอยู่ในความเสี่ยง

นายพรหม เชลลานีย์

เช่นเดียวกับมหาอำนาจจักรวรรดิยุโรปที่ใช้การทูตแบบนาวิกานุภาพ จีนก็กำลังใช้ความเป็นเจ้าหนี้แห่งรัฐเพื่อชักใยประเทศอื่น ๆ ดังที่การส่งมอบท่าเรือเชิงยุทธศาสตร์แฮมบันโตตาของศรีลังกา แสดงให้เห็น ประเทศต่าง ๆ ที่ตกเป็นลูกหนี้จักรวรรดิยักษ์ใหญ่แห่งใหม่อย่างจีนเสี่ยงต่อการสูญเสียสินทรัพย์ทางธรรมชาติรวมถึงอำนาจอธิปไตยของประเทศ

ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2560 ศรีลังกาไม่สามารถชำระหนี้ที่มีภาระผูกพันเกินควรให้แก่จีน จึงต้องส่งมอบท่าเรือแฮมบันโตตา ที่มีทำเลทางยุทธศาสตร์ให้แก่ยักษ์ใหญ่แห่งเอเชียอย่างเป็นทางการ ซึ่งเป็นการได้มาซึ่งดินแดนสำคัญสำหรับโครงการหนึ่งแถบหนึ่งเส้นทางของจีน ซึ่งนายสี จิ้นผิง ประธานาธิบดีจีนเรียกว่า “โครงการแห่งศตวรรษ” และเป็นการพิสูจน์ให้เห็นถึงประสิทธิภาพของการฑูตเชิงกับดักหนี้ของจีน

ชาวศรีลังกาหลายร้อยคนประท้วงแผนงานของรัฐบาล เรื่องการปล่อยเช่าท่าเรือแฮมบันโตตาให้กับกิจการร่วมค้าที่จีนเป็นผู้ควบคุมเพื่อแลกเปลี่ยนกับการกู้ยืมเงินก้อนใหญ่เพื่อสร้างท่าเรือ ดิแอสโซซิเอทเต็ด เพรส

ยิ่งไปกว่านั้น ตามที่ประสบการณ์ของศรีลังกาแสดงให้เห็นเป็นตัวอย่าง จะเห็นได้ว่าการสนับสนุนทางการเงินจากจีนสามารถทำให้ประเทศ “พันธมิตร” สั่นคลอน แทนที่จะเป็นการให้สิทธิ์หรือการกู้ยืมแบบสัมปทาน จีนให้กู้ยืมในโครงการใหญ่ที่อัตราตลาดโดยปราศจากความโปร่งใส และการประเมินผลกระทบทางสภาพแวดล้อมหรือสังคมก็ยิ่งน้อยกว่านั้นมาก ดังที่นายเร็กซ์ ทิลเลอร์สัน รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ ในขณะนั้นแสดงความเห็นเมื่อเดือนธันวาคม พ.ศ. 2560 ว่า จีนมุ่งกำหนด “บทบาทและบรรทัดฐานของตน” ด้วยโครงการหนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง

ในการเพิ่มความแข็งแกร่งให้กับสถานะของตนมากยิ่งขึ้น จีนกระตุ้นให้บริษัทต่าง ๆ ของตนประมูลซื้อท่าเรือที่สำคัญเชิงยุทธศาสตร์ทั้งหมดเมื่อเป็นไปได้ ท่าเรือไพรีอัสในเมดิเตอร์เรเนียน ซึ่งบริษัทจีนกว้านซื้อด้วยเงินจำนวน 436 ล้านเหรียญสหรัฐฯ (ประมาณ 1.47 หมื่นล้านบาท) จากกรีซที่ประสบภาวะปัญหาการเงินใน พ.ศ. 2559 จะใช้เป็น “หัวเรือมังกรหลัก” ของโครงการหนึ่งแถบหนึ่งเส้นทางในยุโรป

จากการใช้อิทธิพลทางการเงินในลักษณะนี้ จีนมุ่งบรรลุทั้งสองเป้าหมายในคราวเดียว เป้าหมายแรก จีนต้องการแก้ไขกำลังการผลิตส่วนเกินภายในประเทศโดยเพิ่มการส่งออก เป้าหมายที่สอง จีนคาดหวังที่จะยกระดับผลประโยชน์เชิงยุทธศาสตร์ รวมถึงขยายอิทธิพลทางการฑูต ครอบงำแหล่งทรัพยากรทางธรรมชาติ ส่งเสริมการใช้เงินตราจีนในต่างประเทศ และได้มาซึ่งผลประโยชน์ที่เกี่ยวข้องผ่านทางอำนาจอื่น ๆ

วิธีการเข้าครอบครองเหยื่อของจีนที่แฮมบันโตตาเป็นเรื่อที่น่าขัน ในความสัมพันธ์กับประเทศที่เล็กกว่า เช่น ศรีลังกา จีนเลียนแบบแนวทางปฏิบัติที่ตนเคยตกเป็นเหยื่อในยุคล่าอาณานิคมของยุโรป ซึ่งเริ่มต้นด้วยสงครามฝิ่นเมื่อ พ.ศ. 2382-2403 และสิ้นสุดเมื่อคอมมิวนิสต์ยึดอำนาจใน พ.ศ. 2492 ซึ่งเป็นช่วงเวลาอันขมขื่นที่จีนเรียกว่า “ศตวรรษแห่งความอัปยศ”

บุคลากรของกองทัพปลดแอกประชาชนชาวจีนเข้าร่วมพิธีเปิดฐานทัพใหม่ของจีนในจิบูตีเมื่อเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2560 โดยที่จีนเคลื่อนกำลังพลไปเรียบร้อยแล้ว เอเอฟพี/เก็ตตี้อิมเมจ

ใน พ.ศ. 2540 จีนเรียการฟื้นฟูอำนาจอธิปไตยเหนือฮ่องกงหลังจากการปกครองของสหราชอาณาจักรนานกว่าศตวรรษว่า เป็นการแก้ไขความอยุติธรรมทางประวัติศาสตร์ให้ถูกต้อง แต่กระนั้น จีนกำลังสร้างความกดดันในลักษณะอาณานิคมรูปแบบใหม่ของฮ่องกง ดังปรากฏที่แฮมบันโตตา ซึ่งเห็นได้ชัดเจนว่า คำมั่นสัญญาของนายสีว่าด้วยเรื่อง “การคืนอำนาจครั้งยิ่งใหญ่แห่งชาติจีน” ไม่อาจรอดพ้นจากการกัดเซาะอำนาจอธิปไตยของประเทศที่เล็กกว่า

เช่นเดียวกับมหาอำนาจจักรวรรดิยุโรปที่ใช้การทูตแบบนาวิกานุภาพเพื่อเปิดตลาดใหม่และล่าอาณานิคม จีนกำลังใช้หนี้ภาครัฐเพื่อบีบประเทศอื่น ๆ ให้ทำตามความต้องการของตนโดยไม่ต้องยิงปืนแม้แต่นัดเดียว ดังเช่นการที่สหราชอาณาจักรส่งออกฝิ่นไปยังจีน ข้อเสนอเงินกู้ยืมของจีนคือสิ่งเสพติด เพราะจีนเลือกโครงการตามมูลค่าทางยุทธศาสตร์ระยะยาว ซึ่งอาจได้ผลตอบแทนในระยะสั้นที่ไม่เพียงพอสำหรับประเทศต่าง ๆ เพื่อจ่ายหนี้ วิธีนี้ช่วยให้จีนเพิ่มความได้เปรียบที่สามารถใช้เพื่อบังคับให้ผู้กู้ยืมแลกเปลี่ยนหนี้กับหุ้นทุน และเป็นการขยายเขตครอบคลุมทั่วโลกของจีนโดยการวางหลุมพรางประเทศต่าง ๆ ที่มีจำนวนเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ให้ตกเป็นทาสภาระหนี้

แม้กระทั่งข้อตกลงการให้เช่าท่าเรือแฮมบันโตตา 99 ปี ก็ยังสะท้อนถึงการที่จีนเคยถูกบังคับให้ปล่อยเช่าท่าเรือต่าง ๆ ของตนให้กับมหาอำนาจอาณานิคมตะวันตก โดยอังกฤษเช่าเขตดินแดนใหม่จากจีนเป็นเวลา 99 ปี ใน พ.ศ. 2441 ซึ่งส่งผลให้แผ่นดินใหญ่ของฮ่องกงขยายไปร้อยละ 90 อย่างไรก็ตาม ข้อตกลง 99 ปีกำหนดขึ้นเพื่อช่วยกู้หน้าเชื้อสายราชวงศ์ชิงหรือราชวงศ์แมนจูเพียงเท่านั้น ในความเป็นจริงเชื่อว่าเป็นการครอบครองโดยถาวร

ในขณะนี้ จีนกำลังใช้แนวคิดการปล่อยเช่าของจักรวรรดิระยะ 99 ปีในดินแดนที่ห่างไกล ข้อตกลงการเช่าแฮมบันโตตาของจีนได้รับการลงนามในฤดูร้อน พ.ศ. 2560 รวมถึงคำมั่นสัญญาที่จีนจะลดปริมาณหนี้ของศรีลังกาจำนวน 1.1 พันล้านเหรียญสหรัฐฯ (ประมาณ 3.6 หมื่นล้านบาท) ใน พ.ศ. 2558 บริษัทจีนทำสัญญาเช่า 99 ปีที่ท่าเรือน้ำลึกดาร์วินของออสเตรเลีย ซึ่งเป็นถิ่นฐานของนาวิกโยธินสหรัฐอเมริกามากกว่า 1,000 นาย ด้วยเงิน 388 ล้านเหรียญสหรัฐฯ (ประมาณ 1.3 หมื่นล้านบาท)

ในทำนองเดียวกัน หลังจากจีบูตีเป็นหนี้ก้อนโตจากการยืมเงินหลายพันล้านเหรียญ ใน พ.ศ. 2560 จีนก่อตั้งฐานทัพต่างประเทศในประเทศเล็ก ๆ แต่มีชัยภูมิที่ดีแห่งนี้โดยห่างออกไปเพียงไม่กี่ไมล์จากฐานทัพเรือสหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นฐานทัพถาวรแห่งเดียวในแอฟริกา จิบูตีตกหลุมพรางวิกฤตการณ์หนี้ และไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากให้จีนเช่าที่ดินในราคา 20 ล้านเหรียญสหรัฐฯ (ประมาณ 650 ล้านบาท) ต่อปี นอกจากนี้ จีนยังชิงความได้เปรียบจากเติร์กเมนิสถาน ในเรื่องท่อส่งแก๊สธรรมชาติ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นไปตามข้อกำหนดของจีน

ประเทศอื่น ๆ อีกหลายประเทศตั้งแต่อาร์เจนตินาจนถึงนามิเบียไปจนถึงลาว ถูกหลอกให้ติดดักหนี้จีน จนต้องจำใจเผชิญกับตัวเลือกที่เจ็บปวดเพื่อหลีกเลี่ยงการขาดชำระหนี้ เคนยาแบกรับหนี้สินที่ยืมจากจีนจนตอนนี้อาจต้องมอบท่าเรือมอมบาซาอันพลุกพล่านซึ่งเป็นทางเข้าสู่แอฟริกาตะวันออกให้กับจีน ดังกรณีของแฮมบันโตตา

ประสบการณ์เหล่านี้น่าจะเป็นคำเตือนว่าโครงการหนึ่งแถบหนึ่งเส้นทางเป็นโครงการลักษณะจักรวรรดินิยม ซึ่งมุ่งให้บังเกิดผลต่ออาณาจักรกลางที่เล่าขานที่สืบต่อกันมานาน ประเทศที่ตกเป็นทาสหนี้ของจีนมีความเสี่ยงต่อการสูญเสียทั้งสินทรัพย์ทางธรรมชาติอันทรงคุณค่าและอำนาจอธิปไตยของประเทศ ยักษ์ใหญ่แห่งจักรวรรดิใหม่แห่งนี้มีหมัดเหล็กภายใต้ถุงมือกำมะหยี่ที่พร้อมจะขูดรีดชีวิตของประเทศที่เล็กกว่า

บทความนี้ตีพิมพ์ซ้ำโดยได้รับอนุญาตจากโปรเจค ซินดิเคท ซึ่งเป็นองค์กรสื่อสากลที่ตีพิมพ์และขายข่าวคำวิจารณ์ รวมถึงการวิเคราะห์ประเด็นสำคัญต่าง ๆ ทั่วโลก บทความนี้ตีพิมพ์ครั้งแรกในเว็บไซต์ของโปรเจค ซินดิเคท เมื่อวันที่ 20 ธันวาคม พ.ศ. 2560

หุ้น